PRAWA CZΜWIEKA

  Wprowadzenie
  Historia praw cz這wieka
  Prawa cz這wieka w uj璚iu Karty NZ
  Kategorie praw cz這wieka
  Trzecia generacja praw cz這wieka
  Instrumenty prawne dot. praw cz這wieka

Dokumenty
  Karta Narod闚 Zjednoczonych
  Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka
  Konwencje traktatowe dot. praw cz這wieka
  Przem闚ienia
  Inne dokumenty

Cia豉 ONZ
  Rada Praw Cz這wieka
  Komisja Praw Cz這wieka
  Podkomisja ds. Popierania
   i Ochrony Praw Cz這wieka

  Trzeci Komitet Zgromadzenia Og鏊nego NZ
  Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Cz這wieka
  Cia豉 traktatowe ds. Praw Cz這wieka

Mi璠zynarodowe Trybuna造
  Mi璠zynarodowy Trybuna Karny (MTK)
  Mi璠zynarodowe Trybuna造 ad hoc
  MTK dla by貫j Jugos豉wii
  MTK dla Rwandy
  Mechanizm NZ dla Mi璠zynarodowych
   Trybuna堯w Karnych

  Umi璠zynarodowione s康ownictwo karne
  Nadzwyczajne Izby S康闚 Kambod篡
  Specjalny Trybuna dla Libanu
  Specjalny Trybuna dla Sierra Leone

Mechanizmy ochrony
  Sk豉danie skarg indywidualnych

Quiz
  Wszystko o prawach cz這wieka

Przem闚ienia

"Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka: Magna Carta dla ca貫j ludzko軼i"

om闚ienie

Od uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Cz這wieka przez ONZ 10 grudnia 1948 roku min窸o prawie 50 lat. Deklaracja by豉 jednym z pierwszych znacz帷ych osi庵ni耩 ONZ. Po 50 latach dokument ten jest nadal silnym or篹em, wywieraj帷ym przemo積y wp造w na 篡cie ludzi na ca造m 鈍iecie. Uchwalenie Deklaracji jest pierwszym przypadkiem stworzenia przez mi璠zynarodow organizacj dokumentu o uniwersalnym znaczeniu. Deklaracja jest r闚nie pierwszym dokumentem, kt鏎y tak szczeg馧owo okre郵a prawa i podstawowe wolno軼i cz這wieka. Spotka豉 si ona z szerokim poparciem mi璠zynarodowej opinii publicznej i zosta豉 uznana za kamie milowy w walce o prawa cz這wieka na 鈍iecie.

Uchwalenie Powszechnej Deklaracji wynika這 w du瞠j mierze z silnego pragnienia pokoju po kataklizmie, jakim by豉 Druga Wojna 鈍iatowa. I cho 58 闚czesnych pa雟tw cz這nkowskich ONZ mia這 r騜ne ideologie, systemy polityczne, religijne i kulturowe korzenie oraz preferowa這 r騜ne modele spo貫czno-ekonomicznego rozwoju, cele i aspiracje zawarte w Powszechnej Deklaracji Praw Cz這wieka by造 wsp鏊ne dla wszystkich. Deklaracja wyra瘸豉 wizj 鈍iata, kt鏎ego pragn窸a ca豉 wsp鏊nota mi璠zynarodowa.

Deklaracja, przet逝maczona na ponad 200 j瞛yk闚, pozostaje jednym z najbardziej znanych i najcz窷ciej cytowanych dokument闚 na temat praw cz這wieka. Jest nadal wykorzystywana do obrony i promocji tych praw. Deklaracja jest wzorem dla konstytucji i prawodawstwa wielu pa雟tw, kt鏎e niedawno uzyska造 niepodleg這嗆. Powo逝j si na ni statuty i uchwa造 regionalnych organizacji mi璠zyrz康owych oraz mi璠zynarodowe traktaty i rezolucje agend ONZ.

W 1998 przypada 50 rocznica podpisania Deklaracji, kt鏎a bywa okre郵ana jako "Magna Carta dla ca貫j ludzko軼i". Przewodnie has這 przysz這rocznych obchod闚 - "Wszystkie prawa cz這wieka dla wszystkich" podkre郵a uniwersalno嗆, niepodzielno嗆 i wsp馧zale積o嗆 wszystkich praw cz這wieka. W ten spos鏏 ONZ pragnie zwr鏂i uwag, 瞠 kulturalne, ekonomiczne, polityczne i spo貫czne prawa cz這wieka s nieroz陰czne.

Wyzwania

Od chwili powo豉nia Organizacji Narod闚 Zjednoczonych, promocja i ochrona praw cz這wieka stanowi造 podstaw jej dzia豉lno軼i. Odniesienia do propagowania i przestrzegania praw cz這wieka znajduj si w Artykule 1 Karty Narod闚 Zjednoczonych oraz w zapisie o powo豉niu komisji praw cz這wieka, zawartym w Artykule 68 Karty. Organizacja Narod闚 Zjednoczonych zdo豉豉 stworzy szerok gam mechanizm闚 monitorowania narusze praw cz這wieka. Mechanizmy konwencjonalne (organa traktatowe) oraz niekonwencjonalne (specjalni sprawozdawcy i wys豉nnicy ONZ, eksperci i grupy robocze) zosta造 powo豉ne w celu nadzorowania zgodno軼i post瘼owania pa雟tw cz這nkowskich z r騜nymi instrumentami ochrony praw cz這wieka oraz w celu badania oskar瞠 o naruszenia tych praw. W ostatnich latach, na 篡czenie rz康闚 otwarto wiele terenowych biur praw cz這wieka, zajmuj帷ych si, mi璠zy innymi, pomoc w rozwoju narodowych instytucji praw cz這wieka oraz przeprowadzaniem kampanii informacyjnych na temat tych praw.

Pomimo znacz帷ych osi庵ni耩 w dziedzinie praw cz這wieka, wiele jest jeszcze do zrobienia. Wsrod cz這nk闚 wsp鏊noty mi璠zynarodowej coraz bardziej powszechne staje si przekonanie, 瞠 prawa cz這wieka, demokracja i rozw鎩 spo貫czno-gospodarczy s wsp馧zale積e. Jezeli prawa cz這wieka nie b璠 respektowane, niemo磧iwe b璠zie utrzymanie rozwoju gospodarczego i spo貫cznego ani zachowanie pokoju i bezpiecze雟twa na 鈍iecie. Nadal zmor naszego 鈍iata jest nienawi嗆 etniczna i akty ludob鎩stwa. Ludzie nadal staj si ofiarami ksenofobii, s dyskryminowani ze wzgl璠u na wyznanie lub p貫 i cierpi z powodu wykluczenia ze spo貫cz雟twa. Miliony ludzi na 鈍iecie nadal cierpi g這d i niedo篡wienie, nie maj dachu nad g這w ani dost瘼u do pomocy medycznej, edukacji i pracy i wci捫 zbyt wielu ludzi 篡je w skrajnym ub鏀twie. Ich przyrodzone cz這wiecze雟two i godno嗆 nie s respektowane.

Przysz這嗆 praw cz這wieka jest w naszych r瘯ach. Wszyscy musimy przeciwdzia豉 naruszaniu tych praw. Zar闚no pa雟twa jak i poszczeg鏊ni obywatele musz wzi望 odpowiedzialno嗆 za realizacj i skuteczn ochron praw cz這wieka.

Organizacja Narod闚 Zjednoczonych

Deklaracja uznaje, 瞠 "przyrodzona godno嗆 wszystkich cz這nk闚 wsp鏊noty ludzkiej jest podstaw wolno軼i, sprawiedliwo軼i i pokoju 鈍iata" i wi捫e si z uznaniem fundamentalnych praw, kt鏎ych pragnie ka盥a istota ludzka: prawa do 篡cia, wolno軼i i bezpiecze雟twa swej osoby; prawa do odpowiedniej stopy 篡ciowej; prawa do ubiegania si o azyl i korzystania z niego w innych krajach w razie prze郵adowania; prawa do w豉sno軼i; prawa do wolno軼i opinii i wyra瘸nia jej; prawa do nauki, wolno軼i my郵i, sumienia i wyznania; oraz zakazu tortur i poni瘸jacego traktowania. S to przyrodzone prawa, z kt鏎ych powinny korzysta wszystkie istoty ludzkie zamieszkuj帷e nasz globaln wiosk - m篹czy幡i, kobiety i dzieci oraz wszystkie grupy spo貫czne. Prawa cz這wieka nie s "przywilejami", kt鏎e mo積a odebra, przyzna lub zawiesi wed逝g czyjego uznania.

Mary Robinson, mianowana w pa寮zierniku 1997 roku drugim w historii Wysokim Komisarzem Narod闚 Zjednoczonych do spraw Praw Cz這wieka podtrzyma豉 t opini stwierdzaj帷, 瞠 "prawa cz這wieka nale膨 do ludzi, prawa cz這wieka m闚i o ludziach i ich prawach." Mary Robinson zapowiedzia豉, 瞠 w kwestii propagowania praw cz這wieka zastosuje podej軼ie "oddolne", zgodnie z litera pierwszych s堯w Karty Narod闚 Zjednoczonych: "My, Narody".

Prawa zawarte w Deklaracji oraz dw鏂h paktach zosta造 rozwini皻e w takich aktach prawnych jak Mi璠zynarodowa Konwencja w Sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej, kt鏎a stwierdza, 瞠 g這szenie idei wy窺zo軼i ras lub nienawi軼i rasowej jest sprzeczne z prawem; Konwencja o Eliminacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet, okre郵aj帷a dzia豉nia, kt鏎e nale篡 podj望 w celu wyeliminowania dyskryminacji kobiet w 篡ciu politycznym i spo貫cznym, w sferze edukacji, pracy, zdrowia, ma鹵e雟twa i rodziny; oraz Konwencja Praw Dziecka.

Opracowanie i przyj璚ie Deklaracji - d逝gie i trudne zadanie

W chwili utworzenia w 1946 roku, Komisja Praw Cz這wieka Organizacji Narod闚 Zjednoczonych skupia豉 przedstawicieli 18 Pa雟tw Cz這nkowskich. Podczas pierwszych posiedze g堯wnym punktem obrad by豉 Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka. Komisja utworzy豉 komitet redakcyjny, kt鏎y pracowa wy陰cznie nad przygotowaniem projektu Deklaracji. W sk豉d komitetu wchodzi這 osiem os鏏 - z Australii, Chile, Chin, Francji i Libanu Zwi您ku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Wielkiej Brytanii oraz Stan闚 Zjednoczonych Ameryki. Sekretariat Organizacji Narod闚 Zjednoczonych, pod kierownictwem Johna Humphreya, przygotowa szkic (o obj皻o軼i 400 stron) s逝膨cy jako podstawowy dokument roboczy komitetu redakcyjnego.

Podczas dwuletniego procesu przygotowywania Deklaracji Powszechnej zachowano wsp鏊n podstaw dyskusji oraz wsp鏊ny cel: poszanowanie fundamentalnych praw i wolno軼i.

Pomimo sprzecznych pogl康闚 na niekt鏎e zagadnienia, autorzy dokumentu doszli do porozumienia na temat prawa cz這wieka i obywatela, praw socjalnych i ekonomicznych oraz zakazu wszelkiej dyskryminacji. Uzgodniono r闚nie, 瞠 Deklaracja powinna by powszechna.

Pani Eleonora Roosevelt, przewodnicz帷a Komisji Praw Cz這wieka w pierwszych latach jej istnienia, by豉 osobi軼ie zaanga穎wana w prace nad przygotowaniem Deklaracji. Pyta豉: "Gdzie tak naprawd zaczynaj si powszechne prawa cz這wieka? Niedaleko domu - tak blisko, 瞠 nie wida tego na 瘸dnej mapie 鈍iata. Jest to 鈍iat pojedynczego cz這wieka okolica, w kt鏎ej mieszka; szko豉 czy uniwersytet, na kt鏎y ucz瘰zcza; fabryka, gospodarstwo czy biuro, w kt鏎ym pracuje. W takich miejscach ka盥y m篹czyzna, ka盥a kobieta i dziecko potrzebuj r闚nych praw, r闚nych szans i godnego 篡cia bez dyskryminacji. Je瞠li prawa cz這wieka nie b璠 tam respektowane, nie b璠 te mia造 znaczenia nigdzie indziej. Bez troski obywateli o ochron praw cz這wieka w najbli窺zym otoczeniu, daremnie b璠ziemy oczekiwa post瘼u w skali globalnej." 10 grudnia 1948 roku w Palais de Chaillot w Pary簑, 58 pa雟tw cz這nkowskich Zgromadzenia Og鏊nego Narod闚 Zjednoczonych uchwali這 Deklaracj Powszechn Praw Cz這wieka 48 g這sami za, przy 8 wstrzymuj帷ych si (przedstawiciele dw鏂h pa雟tw nie byli obecni podczas g這sowania). Zgromadzenie Og鏊ne og這si這 Deklaracj jako "wsp鏊ny najwy窺zy cel wszystkich lud闚 i wszystkich narod闚", do kt鏎ego poszczeg鏊ni ludzie oraz spo貫cze雟twa powinny "d捫y za pomoc post瘼owych 鈔odk闚 o zasi璕u krajowym i mi璠zynarodowym dla zapewnienia powszechnego i skutecznego uznania i stosowania tej Deklaracji."

Deklaracja - obraz 鈍iata, jakim by powinien

Deklaracja - obejmuj帷a szeroki zakres praw jest dokumentem prawnie wi捫帷ym, przyczyni豉 si do powstania ponad 60 instrument闚 w zakresie praw cz這wieka, kt鏎e wsp鏊nie wyznaczaja mi璠zynarodowy standard praw cz這wieka. Instrumenty te to mi璠zy innymi Mi璠zynarodowy Pakt Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych oraz Mi璠zynarodowy Pakt Praw Cz這wieka i Obywatela, oba b璠帷e traktatami prawnie wi捫acymi. Wraz z Powszechn Deklaracja stanowi one Mi璠zynarodowy Zbi鏎 Praw Cz這wieka.

Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka




Dokument opracowany przez O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie
na podstawie materia堯w ONZ, czerwiec 2003 r.
Aktualizacja stycze 2013r.
Specjalne podzi瘯owania dla
Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka za wk豉d merytoryczny.

Konwencje traktatowe oraz dokument "Wzorcowe Regu造 Minimum Post瘼owania z Wi篥niami" (Nowy Jork, 1984 r.) pochodz ze strony internetowej Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka w Warszawie.
O鈔odek Informacji ONZ dzi瘯uje za udost瘼nienie dokument闚.
O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie     tel. (+4822) 825 57 84,   e-mail: unic.poland@unic.org