PRAWA CZΜWIEKA

  Wprowadzenie
  Historia praw cz這wieka
  Prawa cz這wieka w uj璚iu Karty NZ
  Kategorie praw cz這wieka
  Trzecia generacja praw cz這wieka
  Instrumenty prawne dot. praw cz這wieka

Dokumenty
  Karta Narod闚 Zjednoczonych
  Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka
  Konwencje traktatowe dot. praw cz這wieka
  Przem闚ienia
  Inne dokumenty

Cia豉 ONZ
  Rada Praw Cz這wieka
  Komisja Praw Cz這wieka
  Podkomisja ds. Popierania
   i Ochrony Praw Cz這wieka

  Trzeci Komitet Zgromadzenia Og鏊nego NZ
  Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Cz這wieka
  Cia豉 traktatowe ds. Praw Cz這wieka

Mi璠zynarodowe Trybuna造
  Mi璠zynarodowy Trybuna Karny (MTK)
  Mi璠zynarodowe Trybuna造 ad hoc
  MTK dla by貫j Jugos豉wii
  MTK dla Rwandy
  Mechanizm NZ dla Mi璠zynarodowych
   Trybuna堯w Karnych

  Umi璠zynarodowione s康ownictwo karne
  Nadzwyczajne Izby S康闚 Kambod篡
  Specjalny Trybuna dla Libanu
  Specjalny Trybuna dla Sierra Leone

Mechanizmy ochrony
  Sk豉danie skarg indywidualnych

Quiz
  Wszystko o prawach cz這wieka

Prawa cz這wieka w uj璚iu Karty NZ

Karta Narod闚 Zjednoczonych odwo逝je si w swojej tre軼i do praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i. Preambu豉 stanowi:

My, Ludy Narod闚 Zjednoczonych, zdecydowane ...przywr鏂i wiar w podstawowe prawa cz這wieka, godno嗆 i warto嗆 jednostki, r闚no嗆 praw m篹czyzn i kobiet oraz narod闚 wielkich i ma造ch... .

Cele Narod闚 Zjednoczonych wymienione s w art. 1 Karty, gdzie w paragrafie 3 czytamy:

Rozwi您ywa w drodze wsp馧pracy mi璠zynarodowej problemy mi璠zynarodowe o charakterze gospodarczym, spo貫cznym, kulturalnym lub humanitarnym, jak r闚nie popiera prawa cz這wieka i zach璚a do poszanowania tych praw i podstawowych wolno軼i dla wszystkich bez wzgl璠u na r騜nice rasy, p販i, j瞛yka lub wyznania.

Po pierwsze, Karta Narod闚 Zjednoczonych nie definiuje dalej tre軼i praw cz這wieka, pozostawiaj帷 to zadanie stworzenia Mi璠zynarodowej Karty Praw Cz這wieka samej Organizacji. Aktami, kt鏎e wy這ni造 si na skutek podj皻ych przez ONZ dzia豉 by造: Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka (1948 r.), Mi璠zynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spo貫cznych i Kulturalnych (1966 r.), Mi璠zynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz dwa Protoko造 Fakultatywne: ustanawiaj帷y prawo do wnoszenia indywidualnej petycji (1966 r.) i  w sprawie zniesienia kary 鄉ierci (1989 r.). Wy瞠j wymienione 5 dokument闚 sk豉da si na Mi璠zynarodow Kart Praw Cz這wieka i mog one by uwa瘸ne za autentyczn wyk豉dni praw cz這wieka wymienionych w Karcie Narod闚 Zjednoczonych.

Popieranie i zach璚anie do poszanowania praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i jest obowi您kiem ka盥ego cz這wieka i  musi by przedsi瞝zi皻e przez nas wszystkich. Zbyt d逝go bowiem prawa cz這wieka by造 atrybutem wy陰cznie przedstawicieli klas uprzywilejowanych. Wi瘯szo嗆 os鏏 o odmiennym kolorze sk鏎y, wyznaj帷ych inn wiar, kobiet albo ludzi obcego pochodzenia by這 pozbawianych wielu praw cz這wieka, takich jak np. prawo do r闚nego traktowania przed s康ami i innymi organami wymiaru sprawiedliwo軼i, prawo do wolno軼i osobistej, my郵i, sumienia i religii oraz do uczestnictwa w r騜nych sferach 篡cia. Podstawowym za這瞠niem Karty, znajduj帷ym odzwierciedlenie w p騧niejszych dokumentach ONZ, jest r闚no嗆 wszystkich ludzi wobec prawa. Zakaz dyskryminacji uj皻y w s這wach: "bez wzgl璠u na r騜nice rasy, p販i, j瞛yka lub wyznania" oraz eliminacja dyskryminacji sta造 si g堯wnym celem dzia豉lno軼i Narod闚 Zjednoczonych na polu praw cz這wieka.

Na sp鎩ny system kontroli przestrzegania praw cz這wieka sk豉daj si liczne instrumenty prawne, w tym mi璠zy innymi tzw. cia豉 traktatowe, czyli specjalne komitety powo豉ne do monitorowania wype軟iania przez pa雟twa postanowie konwencji. Najcz窷ciej stosowan form kontroli jest obowi您ek sk豉dania przez pa雟twa okresowych sprawozda z realizacji konwencji. Istnieje r闚nie mo磧iwo嗆 sk豉dania skarg o pogwa販enie praw cz這wieka w danym pa雟twie, kt鏎e uruchamia odpowiedni procedur post瘼owania, maj帷 na celu wyja郾ienie sprawy i doprowadzenie do eliminacji owych narusze. Inn metod weryfikacji przestrzegania zobowi您a traktatowych s niezapowiedziane inspekcje na miejscu, wysy豉nie misji lub wyznaczanie specjalnych sprawozdawc闚, kt鏎zy maj zadanie obiektywnie przedstawi sytuacj praw cz這wieka w danym pa雟twie.

Po trzecie, prawa cz這wieka zosta造 umieszczone przez Kart w systemie wsp馧pracy mi璠zynarodowej. Poszanowanie praw cz這wieka bez w徠pienia ma warto嗆 nadrz璠n i ponadczasow, dlatego te nie mo瞠 podlega podzia這m terytorialnym. Poj璚ie mi璠zynarodowej wsp馧pracy oznacza tak瞠, i prawa cz這wieka s przedmiotem troski ze strony pa雟tw cz這nkowskich i je郵i gdziekolwiek dochodzi do zagro瞠nia lub naruszenia praw cz這wieka, wsp鏊nota mi璠zynarodowa jest upowa積iona do podj璚ia wszelkich stara, by to zagro瞠nie usun望 lub przywr鏂i w豉軼iwy stan rzeczy. Pa雟twa - cz這nkowie ONZ maj obowi您ek mi璠zynarodowej wsp馧pracy w tej dziedzinie.

Najwi瘯sz zdobycz ONZ jest jej uniwersalizm, czyli d捫enie do obj璚ia dzia豉lno軼i tej organizacji wszystkich pa雟tw. Zrzesza ona obecnie 191 pa雟tw oraz setki organizacji rz康owych i pozarz康owych. Uniwersalizm ONZ przejawia si r闚nie w szerokim uj璚iu jej kompetencji, pozwalaj帷ym na zajmowanie si praktycznie ka盥ym aspektem 篡cia jednostek i narod闚. Same prawa cz這wieka s uniwersalne:

  • podmiotowo, poniewa przys逝guj ka盥ej jednostce z racji bycia cz這wiekiem;
  • terytorialnie, poniewa nie zale膨 od tego w jakim kr璕u cywilizacyjno - kulturowym cz這wiek si znajduje;
  • czasowo, poniewa trwaj pomimo ewolucji spo貫cze雟tw i narod闚.



Dokument opracowany przez O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie
na podstawie materia堯w ONZ, czerwiec 2003 r.
Aktualizacja stycze 2013r.
Specjalne podzi瘯owania dla
Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka za wk豉d merytoryczny.

Konwencje traktatowe oraz dokument "Wzorcowe Regu造 Minimum Post瘼owania z Wi篥niami" (Nowy Jork, 1984 r.) pochodz ze strony internetowej Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka w Warszawie.
O鈔odek Informacji ONZ dzi瘯uje za udost瘼nienie dokument闚.
O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie     tel. (+4822) 825 57 84,   e-mail: unic.poland@unic.org