PRAWA CZΜWIEKA

  Wprowadzenie
  Historia praw cz這wieka
  Prawa cz這wieka w uj璚iu Karty NZ
  Kategorie praw cz這wieka
  Trzecia generacja praw cz這wieka
  Instrumenty prawne dot. praw cz這wieka

Dokumenty
  Karta Narod闚 Zjednoczonych
  Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka
  Konwencje traktatowe dot. praw cz這wieka
  Przem闚ienia
  Inne dokumenty

Cia豉 ONZ
  Rada Praw Cz這wieka
  Komisja Praw Cz這wieka
  Podkomisja ds. Popierania
   i Ochrony Praw Cz這wieka

  Trzeci Komitet Zgromadzenia Og鏊nego NZ
  Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Cz這wieka
  Cia豉 traktatowe ds. Praw Cz這wieka

Mi璠zynarodowe Trybuna造
  Mi璠zynarodowy Trybuna Karny (MTK)
  Mi璠zynarodowe Trybuna造 ad hoc
  MTK dla by貫j Jugos豉wii
  MTK dla Rwandy
  Mechanizm NZ dla Mi璠zynarodowych
   Trybuna堯w Karnych

  Umi璠zynarodowione s康ownictwo karne
  Nadzwyczajne Izby S康闚 Kambod篡
  Specjalny Trybuna dla Libanu
  Specjalny Trybuna dla Sierra Leone

Mechanizmy ochrony
  Sk豉danie skarg indywidualnych

Quiz
  Wszystko o prawach cz這wieka

Historia praw cz這wieka

Jeszcze na pocz徠ku XX wieku uznawanie praw cz這wieka le瘸這 w gestii poszczeg鏊nych pa雟tw. Nie istnia 瘸den uniwersalny i prawnie wi捫帷y katalog praw cz這wieka. Dopiero II wojna 鈍iatowa sk這ni豉 zwyci瞛c闚 do podj璚ia pr鏏y utworzenia mi璠zynarodowego forum rozm闚, aby wsp鏊nymi si豉mi sprosta wyzwaniom powojennej rzeczywisto軼i, ale przede wszystkim aby nie dopu軼i do powt鏎zenia b喚d闚 historii w przysz這軼i. Owym forum dyskusyjnym sta豉 si Organizacja Narod闚 Zjednoczonych.

Na Konferencji w San Francisco, gdzie 26 czerwca 1945 roku podpisano Kart Narod闚 Zjednoczonych, blisko 40 organizacji pozarz康owych zaapelowa這 o po鈍i璚enie wi瘯szej uwagi przestrzeganiu praw cz這wieka.

Karta Narod闚 Zjednoczonych stanowi, i ludy Narod闚 Zjednoczonych s zdecydowane mi璠zy innymi: "chroni nast瘼ne pokolenia przed kl瘰k wojny" oraz "przywr鏂i wiar w podstawowe prawa cz這wieka". Artyku 1 Karty g這si, 瞠 jednym z cel闚 Organizacji Narod闚 Zjednoczonych b璠zie d捫enie do osi庵ni璚ia mi璠zynarodowej wsp馧pracy w "popieraniu praw cz這wieka oraz zach璚aniu do poszanowania tych praw i podstawowych wolno軼i dla wszystkich bez wzgl璠u na r騜nice rasy, p販i, j瞛yka lub wyznania ".

Tre嗆 artyku堯w Karty ma moc prawa mi璠zynarodowego, a wi璚 jest dokumentem prawnie wi捫帷ym jego strony. Zawarte w Karcie zobowi您ania wszyscy cz這nkowie Narod闚 Zjednoczonych powinni wype軟ia w dobrej wierze. Szczeg鏊nie godne uwagi jest przyj璚ie zasady bezwarunkowego poszanowania praw cz這wieka oraz daleko id帷a wsp馧praca z Narodami Zjednoczonymi i innymi pa雟twami w tym zakresie. Karta nie wyszczeg鏊nia praw cz這wieka i nie zawiera 瘸dnych wyra幡ych wskaz闚ek odno郾ie wdro瞠nia jej postanowie do krajowego porz康ku prawnego pa雟tw - cz這nk闚.


W 1946 roku, Narody Zjednoczone utworzy造 w obr瑿ie swojego systemu Komisj Praw Cz這wieka, g堯wne cia這 legislacyjne ds. praw cz這wieka i organ pomocniczy Rady Gospodarczej i Spo貫cznej. Pierwotnie Komisja sk豉da豉 si z 18 pa雟tw-cz這nk闚; obecnie liczy 53. Odbywa corocznie regularne sesje w Genewie w celu om闚ienia najwa積iejszych problem闚, kodyfikacji mi璠zynarodowych norm oraz tworzenia zalece dla rz康闚 pa雟tw - cz這nk闚. Aktywn rol w tym procesie odgrywaj organizacje pozarz康owe.




Nowo powsta豉 Komisja, pod przewodnictwem Eleonory Roosevelt (USA), aktywistki w dziedzinie praw cz這wieka oraz wdowie po by造m prezydencie USA Franklinie Roosevelcie, podj窸a si zdefiniowania praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i. Wsp馧autorami projektu byli Rene Cassin (Francja), Charles Malik (Liban), Peng Chun Chang (Chiny), Hernan Santa Cruz (Chile), Alexandre Bogomolov/Alexei Pavlov (Zwi您ek Radziecki), Lord Dukeston/Geoffrey Wilson (Wielka Brytania), William Hodgson (Australia) i John Humphrey (Kanada).




Gruntownej analizie poddano praktycznie ka盥e s這wo i paragraf, o czym 鈍iadczy przeprowadzenie 1400 rund g這sowania. Projekt Deklaracji skierowano poprzez Rad Gospodarcz i Spo貫czn do Komitetu Zgromadzenia Og鏊nego ds. Spo貫cznych, Humanitarnych i Kulturalnych (tzw. III Komitet). Zosta on przez ten瞠 Komitet pozytywnie rozpatrzony i przekazany do Zgromadzenia Og鏊nego, celem podj璚ia ostatecznej decyzji. 10 grudnia 1948 roku, Zgromadzenie Og鏊ne, w nowowybudowanym Palaise de Chaillot w Pary簑, przyj窸o Powszechn Deklaracj Praw Cz這wieka.





Wskazuj帷 na przyrodzon godno嗆 ludzk oraz niezaprzeczalno嗆 prawa do wolno軼i i r闚no軼i, Deklaracja by豉 aktem bezprecedensowym. Stworzy豉 pierwszy filar praw cz這wieka oraz stanowi豉 swego rodzaju kamie w璕ielny, w oparciu o kt鏎y dokonywa si proces ewolucyjnego powstawania mi璠zynarodowego prawa specjalizuj帷ego si w ochronie praw cz這wieka.

Chocia Deklaracja jest wyrazem woli politycznej, a nie prawnie wi捫帷ym dokumentem o randze traktatu czy konwencji, uzyska豉 ona powszechn akceptacj ze strony pa雟tw cz這nkowskich. Wiele z nich cytowa這 Deklaracj albo w陰cza這 jej tre嗆 do swoich podstawowych akt闚 prawa wewn皻rznego. Podobnie, zawierane po 1948 roku umowy dwustronne i wielostronne dotycz帷e praw cz這wieka, opiera造 si na podstawowych za這瞠niach zawartych w Deklaracji.

Uchwalaj帷 Deklaracj, Zgromadzenie Og鏊ne zwr鏂i這 si do Rady Gospodarczej i Spo貫cznej oraz do Komitetu Praw Cz這wieka, aby w nast瘼nej kolejno軼i skupi造 si na przygotowaniu projektu Paktu Praw Cz這wieka i propozycjach jego implementacji, d捫帷 tym samym do realizacji idei Mi璠zynarodowej Karty Praw (International Bill of Rights) i stworzenia systemu praw cz這wieka. Mimo, i Zgromadzenie Og鏊ne sta這 na stanowisku, 瞠 "korzystanie z wolno軼i obywatelskich i politycznych oraz z praw ekonomicznych, spo貫cznych i kulturalnych jest wzajemnie powi您ane i wsp馧zale積e", przygotowanie tak wszechstronnego i ujednoliconego projektu okaza這 si w praktyce niemo磧iwe. Ostatecznie wy瞠j wymienione kategorie praw cz這wieka zosta造 uj皻e w formie dw鏂h dokument闚: Mi璠zynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Mi璠zynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Spo貫cznych i Kulturalnych.

Oba Pakty zosta造 przyj皻e w 1966 roku i wesz造 w 篡cie w roku 1976. Stosunkowo d逝gi czas oczekiwania na spe軟ienie wymogu 35 ratyfikacji, niezb璠nego dla wej軼ia Pakt闚 w 篡cie, wynika w du瞠j mierze z wyra瘸nych przez pa雟twa obaw o ograniczenie przez Pakty mo磧iwo軼i swobodnego uznania przez pa雟two odno郾ie tego czy prawa cz這wieka s na jego terytorium przestrzegane. Mi璠zynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych wymaga ochrony i realizacji praw w nim zawartych bez 瘸dnych warunk闚 i w pe軟ym wymiarze. Natomiast strony Mi璠zynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Spo貫cznych i Kulturalnych s zobowi您ane podj望 odpowiednie kroki indywidualnie i w ramach pomocy i wsp馧pracy mi璠zynarodowej, wykorzystuj帷 maksymalnie dost瘼ne im 鈔odki, w celu stopniowego osi庵ni璚ia pe軟ej realizacji praw uznanych w tym Pakcie. Na powy窺ze obawy na這篡造 si rozbie積o軼i wynikaj帷e ze stanu zimnej wojny mi璠zy Wschodem a Zachodem.

Kontrowersje ZSRR budzi這 mi璠zy innymi zaliczenie do podstawowych praw i wolno軼i prawa do strajku oraz nieskr瘼owanej dzia豉lno軼i zwi您k闚 zawodowych czy prawa do pracy w godnych warunkach i odpowiedniego poziomu 篡cia. Sytuacja uleg豉 polepszeniu w latach 70-ch w zwi您ku z przygotowaniami do Konferencji Bezpiecze雟twa i Wsp馧pracy w Europie. Pr鏏y odej軼ia od blokowej konfrontacji ku poszukiwaniu mo磧iwo軼i "pokojowego wsp馧istnienia" musia造 zosta oparte na pewnych formach wsp馧pracy dla rozwi您ywania r騜nych, wsp鏊nych problem闚, w tym praw cz這wieka. Pa雟twa zachodnie zastosowa造 taktyk tzw. linkage, czyli w zamian za w豉sne ust瘼stwo w jednej sprawie, uzyskiwano koncesj drugiej strony w innej dziedzinie. ZSRR, kt鏎emu bardzo zale瘸這 na przyj璚iu pewnych postanowie w sferze gospodarczej i bezpiecze雟twa, sk這nny by do ust瘼stw w sferze tzw. III koszyka, obejmuj帷ego postanowienia z zakresu praw cz這wieka. Na fali tego odpr篹enia w stosunkach mi璠zynarodowych, ratyfikacja i wej軼ie w 篡cie Pakt闚 sta這 si mo磧iwe. Akty te stanowi prawnie wi捫帷e mi璠zynarodowe instrumenty ochrony praw cz這wieka. Z uwagi na fakt, 瞠 wi瘯szo嗆 pa雟tw jest stron tych dw鏂h Pakt闚, praktyczna kontrola przestrzegania praw cz這wieka mo瞠 zosta urzeczywistniona.

Mi璠zynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Mi璠zynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spo貫cznych i Kulturalnych wraz z Powszechn Deklaracj Praw Cz這wieka, tworz Mi璠zynarodow Kart Praw Cz這wieka.

W uniwersalnym systemie NZ, obok praw o charakterze powszechnym powsta造 te regulacje partykularne, chroni帷e pewne kategorie podmiot闚 i szczeg馧owe przedmiotowo. Ich instytucjonalnym wsparciem sta造 si nowoutworzone agencje wyspecjalizowane i komitety. Powo豉no je w celu monitorowania i wprowadzania w 篡cie standard闚 praw cz這wieka zajmuj帷ych si specyficznymi zagadnieniami, takimi jak prawa uchod嬈闚, prawa pracownik闚 oraz specjalne prawa dzieci.

Od 1948 roku, pod auspicjami ONZ, przyj皻o blisko 60 traktat闚 i deklaracji. Oto niekt鏎e z nich:

KONWENCJE

  • 1948 Konwencja o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludob鎩stwa (Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide)
  • 1951 Konwencja dotycz帷a statusu uchod嬈闚 (Convention Relating to the Status of Refugees)
  • 1965 Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej (International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination)
  • 1973 Konwencja o zwalczaniu i karaniu zbrodni apartheidu (International Convention on the Suppression and Punishment of the Crime of Apartheid)
  • 1979 Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women)
  • 1984 Konwencja przeciwko torturom i innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poni瘸j帷emu traktowaniu lub karaniu (Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment)
  • 1989 Konwencja o prawach dziecka (Convention on the Rights of the Child)
  • 1990 Konwencja o ochronie praw wszystkich pracownik闚 - migrant闚 i cz這nk闚 ich rodzin (International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families)

DEKLARACJE

  • 1960 Deklaracja o przyznaniu niepodleg這軼i krajom i narodom kolonialnym (Declaration on the Granting of Independence to Colonial Countries and Peoples)
  • 1967 Deklaracja w sprawie wszelkich form dyskryminacji kobiet (Declaration on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women)
  • 1967 Deklaracja o azylu terytorialnym (Declaration on Territorial Asylum)
  • 1984 Deklaracja o prawie lud闚 do pokoju (Declaration on the Right of Peoples to Peace)
  • 1986 Deklaracja o prawie do rozwoju (Declaration on the Right to Development)
  • 1992 Deklaracja o prawach os鏏 nale膨cych do mniejszo軼i narodowych lub etnicznych, religijnych i j瞛ykowych (Declaration on the Rights of Persons Belonging to National or Ethnic, Religious and Linguistic Minorities)

W ramach systemu Narod闚 Zjednoczonych, istnieje siedem komitet闚, kt鏎ych zadaniem jest monitorowanie w陰czania do krajowego porz康ku prawnego uniwersalnych um闚 mi璠zynarodowych dotycz帷ych praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i i przestrzegania zawartych w nich postanowie:

  • Komitet ds. Eliminacji Dyskryminacji Rasowej
    (do Mi璠zynarodowej Konwencji w Sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej)
  • Komitet Praw Cz這wieka
    (do Mi璠zynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych)
  • Komitet Praw Ekonomicznych, Spo貫cznych i Kulturalnych
    (do Mi璠zynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Spo貫cznych i Kulturalnych)
  • Komitet przeciwko Torturom
    (do Konwencji przeciwko torturom i innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poni瘸j帷emu traktowaniu lub karaniu)
  • Komitet ds. Eliminacji Dyskryminacji Kobiet
    (do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet)
  • Komitet Praw Dziecka
    (do Konwencji o prawach dziecka)
  • Komitet do Ochrony Praw Wszystkich Pracownik闚 - Migrant闚 i Cz這nk闚 ich Rodzin
    (do Konwencji o ochronie praw wszystkich pracownik闚 - migrant闚 i cz這nk闚 ich rodzin)

    20 grudnia 1993 roku, na mocy rezolucji Zgromadzenia Og鏊nego zosta這 utworzone stanowisko Wysokiego Komisarza Narod闚 Zjednoczonych ds. Praw Cz這wieka. Do obowi您k闚 wynikaj帷ych z pe軟ienia tej funkcji nale篡: troska o powszechne respektowanie praw cz這wieka i ich promowanie; 鈍iadczenie na pro軸 pa雟twa us逝g doradczych, pomocy technicznej i udzielanie finansowego wsparcia na polu praw cz這wieka; koordynowanie program闚 informacji publicznej i edukacji, po鈍i璚onych zagadnieniom praw cz這wieka; zaanga穎wanie w dialog z rz康ami, maj帷y na celu zapewnienie poszanowania praw cz這wieka; umacnianie wsp馧pracy mi璠zynarodowej w tej dziedzinie.

    Jako pierwszy stanowisko Wysokiego Komisarza obj掖 5 kwietnia 1994 roku, mianowany przez Sekretarza Generalnego i zatwierdzony przez Zgromadzenie Og鏊ne, Jose Ayala Lasso z Ekwadoru. Na kolejn kadencj 12 wrze郾ia 1997 roku wybrano Mary Robinson, by陰 prezydent Irlandii. Obecnie funkcj Wysokiego Komisarza pe軟i Sergio Vieira de Mello, (Brazylia), kt鏎ego kadencja rozpocz窸a si 12 wrze郾ia 2002 roku.

    W zwi您ku z radykaln zmian sytuacji mi璠zynarodowej, wynikaj帷 z zako鎍zenia zimnej wojny i wzrastaj帷ej liczby konflikt闚 regionalnych, na przestrzeni lat 90-tych zaobserwowano wzmo穎n aktywno嗆 Narod闚 Zjednoczonych na polu praw cz這wieka. W sferze pokoju i bezpiecze雟twa, organizacja k豉dzie nacisk na zapobieganie sporom i konfliktom, a nie reagowanie ju po ich wybuchu. Dzia豉nia prewencyjne realizowane s przy pomocy misji i operacji pokojowych, skierowanych na rozwi您ywanie konflikt闚 regionalnych oraz pomoc w budowaniu trwa造ch warunk闚 pokoju wewn皻rznego. Narody Zjednoczone udzielaj r闚nie pomocy humanitarnej osobom poszkodowanym w wyniku zmian politycznych czy kl瘰k 篡wio這wych. Zajmuje si problematyk uchod嬈twa, dzia豉lno軼i edukacyjn, szkoleniow i informacyjn. Tego typu dzia豉lno嗆 mo瞠my obecnie zaobserwowa w Abchazji/Gruzji, Burundi, Kambod篡, Kolumbii, Strefie Gazy, Gwatemali, Haiti, Malawi, Mongolii, Demokratycznej Republice Konga, Ruandzie i by貫j Jugos豉wii.

    Istotn rol w pracach Narod闚 Zjednoczonych na rzecz kszta速owania systemu praw cz這wieka, odegra造 r闚nie liczne organizacje pozarz康owe, takie jak np. Amnesty International czy Human Rights Watch b璠帷e nie tylko wiarygodnymi 廝鏚豉mi informacji, ale i aktywnymi inicjatorami dalszych, znacz帷ych zmian.






    W 1968 roku, Narody Zjednoczone zwo豉造 pierwsz 安iatow Konferencj Praw Cz這wieka w Teheranie (Iran). Przyj皻a Proklamacja Konferencji podkre郵a豉 powi您ania mi璠zy prawami obywatelskimi i politycznymi oraz ekonomicznymi, socjalnymi i kulturalnymi. Dokonuj帷 oceny realizacji prac zwi您anych z ochron praw cz這wieka, pa雟twa uzna造, 瞠 ustanowiono wiele wa積ych mi璠zynarodowych konwencji, natomiast "du穎 pozostaje do zrobienia w kwestii urzeczywistnienia tych praw i wolno軼i."

    Dwadzie軼ia pi耩 lat p騧niej, w 1993 roku, Narody Zjednoczone zwo豉造 druga 安iatow Konferencj Praw Cz這wieka w Wiedniu. Deklaracja Wiede雟ka i Program Dzia豉 po這篡造 nacisk na uniwersaln natur praw cz這wieka i potrzeb walki z wszelkimi formami rasizmu, dyskryminacji, ksenofobii i nietolerancji. Zwr鏂ono tak瞠 uwag na prawa kobiet, dzieci, mniejszo軼i i ludno軼i autochtonicznej.

    Jednak瞠, lata 90-te to r闚nie masowe naruszenia prawa humanitarnego, kt鏎e przywr鏂i造 aktualno嗆 zagadnienia odpowiedzialno軼i sprawc闚 zbrodni wojennych za pogwa販enia praw cz這wieka. W 1993 roku Rada Bezpiecze雟twa powo豉豉 do 篡cia Mi璠zynarodowy Trybuna Karny dla b. Jugos豉wii, a w 1994 roku utworzy豉 Mi璠zynarodowy Trybuna Karny dla Rwandy

    Potrzeba utworzenia sta貫go s康u wynika豉 z faktu, 瞠 istniej帷e trybuna造 s jedynie s康ami ad hoc. Ich ka盥orazowe powo豉nie wymaga prowadzenia d逝gotrwa造ch negocjacji, co powoduje nierzadko trudno軼i dowodowe z racji tego, 瞠 przedmiotem 郵edztwa s wydarzenia ju odleg貫. W lipcu 1998 roku, na Konferencji Rzymskiej, pa雟twa uchwali造 Statut Mi璠zynarodowego Trybuna逝 Karnego maj帷ego s康zi sprawc闚 ludob鎩stwa, zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzko軼i, a w przysz這軼ir闚nie agresji, po osi庵ni璚iu consensusu co do definicji tej zbrodni. Trybuna ukonstytu這wa si 1 lipca 2002 roku., po spe軟ieniu wymogu 60 ratyfikacji.

    Na mocy rezolucji 49/184 z dnia 23 grudnia 1994 roku, Zgromadzenie Og鏊ne proklamowa這 lata 1995 - 2004 Dekad Edukacji Praw Cz這wieka. Rezolucja stanowi, 瞠: "edukacja praw cz這wieka powinna obejmowa wi璚ej ni tylko informacj, powinna zapocz徠kowa d逝goterminowy proces, w toku kt鏎ego ludzie znajduj帷y si na r騜nych szczeblach rozwoju oraz pochodz帷y z r騜nych warstwach spo貫cznych b璠 mogli uczy si szacunku dla godno軼i innych oraz poznaj 鈔odki i metody, dzi瘯i kt鏎ym 闚 szacunek zapanuje we wszystkich spo貫cze雟twach".



    Nieustanny wzrost 鈍iadomo軼i mi璠zynarodowej i mo磧iwo嗆 globalnej komunikacji wielokrotnie wskazuj nam, jak pilna jest potrzeba respektowania praw cz這wieka. Trwaj帷e nieprzerwanie dzia豉nia Narod闚 Zjednoczonych w tym zakresie, dodaj dalszej motywacji i si造 tysi帷om jednostek, a tak瞠 grupom w walce o ich elementarne prawa i wolno軼i. Obecnie miliony ludzi na ca造m 鈍iecie cierpi z powodu powa積ych narusze oraz pozbawienia ich podstawowych praw i wolno軼i - pocz患szy od tortur, gwa速u i korupcji systemu s康owego, po prac przymusow, g堯d, brak dost瘼u do opieki medycznej, mieszkania, higieny i wody. Czy my ludzie mamy szans na to, aby kiedykolwiek praw cz這wieka by造 w pe軟i przez wszystkich respektowane?

    Znaczenie Powszechnej Deklaracji Praw Cz這wieka zale篡 przede wszystkim od zaanga穎wania w realizacj jej postanowie jednostek i grup, wcielaj帷ych te zasady w 篡cie i gotowych ich broni. Ka盥y z nas powinien pomaga w budowie 鈍iata, w kt鏎ym wolno嗆 oraz godno嗆 osobista uznawane s za przypisan ka盥emu norm spo貫czn.




    Dokument opracowany przez O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie
    na podstawie materia堯w ONZ, czerwiec 2003 r.
    Aktualizacja stycze 2013r.
    Specjalne podzi瘯owania dla
    Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka za wk豉d merytoryczny.

    Konwencje traktatowe oraz dokument "Wzorcowe Regu造 Minimum Post瘼owania z Wi篥niami" (Nowy Jork, 1984 r.) pochodz ze strony internetowej Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka w Warszawie.
    O鈔odek Informacji ONZ dzi瘯uje za udost瘼nienie dokument闚.
  • O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie     tel. (+4822) 825 57 84,   e-mail: unic.poland@unic.org