PRAWA CZΜWIEKA

  Wprowadzenie
  Historia praw cz這wieka
  Prawa cz這wieka w uj璚iu Karty NZ
  Kategorie praw cz這wieka
  Trzecia generacja praw cz這wieka
  Instrumenty prawne dot. praw cz這wieka

Dokumenty
  Karta Narod闚 Zjednoczonych
  Powszechna Deklaracja Praw Cz這wieka
  Konwencje traktatowe dot. praw cz這wieka
  Przem闚ienia
  Inne dokumenty

Cia豉 ONZ
  Rada Praw Cz這wieka
  Komisja Praw Cz這wieka
  Podkomisja ds. Popierania
   i Ochrony Praw Cz這wieka

  Trzeci Komitet Zgromadzenia Og鏊nego NZ
  Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Cz這wieka
  Cia豉 traktatowe ds. Praw Cz這wieka

Mi璠zynarodowe Trybuna造
  Mi璠zynarodowy Trybuna Karny (MTK)
  Mi璠zynarodowe Trybuna造 ad hoc
  MTK dla by貫j Jugos豉wii
  MTK dla Rwandy
  Mechanizm NZ dla Mi璠zynarodowych
   Trybuna堯w Karnych

  Umi璠zynarodowione s康ownictwo karne
  Nadzwyczajne Izby S康闚 Kambod篡
  Specjalny Trybuna dla Libanu
  Specjalny Trybuna dla Sierra Leone

Mechanizmy ochrony
  Sk豉danie skarg indywidualnych

Quiz
  Wszystko o prawach cz這wieka

Inne dokumenty

Wzorcowe Regu造 Minimum NZ dotycz帷e Wymiaru Sprawiedliwo軼i wobec Nieletnich (Regu造 Peki雟kie)

Maj帷 na uwadze Powszechn Deklaracj Praw Cz這wieka , Mi璠zynarodowe Pakty i inne dokumenty praw cz這wieka, odnosz帷e si do praw ludzi m這dych i w oparciu o rezolucj uchwalon przez VI Kongres NZ po鈍i璚ony zapobieganiu przest瘼czo軼i i post瘼owaniu z przest瘼cami, Zgromadzenie Og鏊ne 29 listopada 1985 roku przyj窸o, przygotowane przez Mi璠zynarodowe Zebranie Przygotowawcze obraduj帷e w Pekinie, Wzorcowe Regu造 Minimum NZ dotycz帷e Wymiaru Sprawiedliwo軼i wobec Nieletnich.

Podstawowe za這瞠nie Regu g這si, 瞠 pa雟twa cz這nkowskie powinny - zgodnie z ich interesem - dzia豉 na rzecz pomna瘸nia pomy郵no軼i nieletnich i ich rodzin. Odwo逝j si one do og鏊nej polityki spo貫cznej i maj na celu mo磧iwie najdalej posuni皻e dzia豉nia dla dobra nieletnich. Maj za zadanie minimalizowa potrzeb interweniowania organ闚 wymiaru sprawiedliwo軼i, a co za tym idzie zmniejsza szkody, kt鏎e powodowa mo瞠 ka盥a taka interwencja. Otoczenie opiek m這dzie篡, jeszcze zanim pojawi si u niej przejawy 豉mania prawa, jest podstawowym kanonem polityki spo貫cznej, zmierzaj帷ej do zapobiegania potrzebie stosowania Regu Peki雟kich.

Regu造 1.1 - 1.3 wskazuj na istotn rol, jak konstruktywna polityka spo貫czna, rozwijana z my郵 o nieletnich, anga簑j帷a mi璠zy innymi rodzin nieletniego i wolontariuszy czy instytucje 鈔odowiskowe, odgrywa b璠zie w zapobieganiu ich przest瘼czo軼i. Regu豉 1.4 uznaje wymiar sprawiedliwo軼i w sprawach nieletnich za integraln cz窷 odnosz帷ego si do nich systemu sprawiedliwo軼i spo貫cznej. Dalej precyzuje si, 瞠 szczeg馧y stosowania Regu zale膨 od warunk闚 gospodarczych, spo貫cznych i kulturowych istniej帷ych w ka盥ym pa雟twie. Regu豉 1.6 odnosi si do potrzeby ci庵貫go dokonywania ulepsze w wymiarze sprawiedliwo軼i w sprawach nieletnich.

Wzorcowe Regu造 Minimum sformu這wane s tak, aby mo積a je by這 stosowa w ramach r騜nych system闚 prawnych (st康 uzale積ienie granic wieku nieletnio軼i od danego ustawodawstwa), a r闚nocze郾ie, aby wytycza造 pewne minimalne standardy post瘼owania z nieletnimi przest瘼cami, bez wzgl璠u na spos鏏 ich definiowania i stosowany system za豉twiania ich spraw. Regu造 nale篡 zawsze stosowa bezstronnie i bez czynienia jakichkolwiek r騜nic.

Regu豉 3 rozci庵a ochron zapewnion we Wzorcowych Regu豉ch Minimum dotycz帷ych Wymiaru Sprawiedliwo軼i wobec Nieletnich na:

  • Tzw. przest瘼stwa zwi您ane ze statusem nieletniego, przewidziane w ustawodawstwach r騜nych kraj闚, w kt鏎ych za przest瘼stwa nieletnich uznaje si szerszy kr庵 zachowa ni w przypadku doros造ch (np. wagarowanie, niepos逝sze雟two w szkole);
  • Post瘼owanie opieku鎍ze lub pomoc spo貫czn;
  • Post瘼owanie w sprawie m這docianych przest瘼c闚.

Regu豉 5 odnosi si do dw鏂h najwa積iejszych zada wymiaru sprawiedliwo軼i wobec nieletnich. Pierwszym z nich jest dzia豉nie dla dobra nieletniego. Drugim - pos逝giwanie si "zasad proporcjonalno軼i" jako instrumentem ograniczania stosowania represyjnych kar wymierzanych wed逝g wagi pope軟ionego przest瘼stwa. Przy ustalaniu proporcjonalno軼i reakcji, powinny by brane pod uwag elementy osobistej sytuacji nieletniego, np. status spo貫czny, sytuacja rodzinna.

Regu豉 7.1 wskazuje na niekt鏎e istotne punkty, b璠帷e podstawowymi elementami rzetelnego i sprawiedliwego procesu s康owego, kt鏎e zyska造 mi璠zynarodowe uznanie i znalaz造 odzwierciedlenie w istniej帷ych dokumentach dotycz帷ych praw cz這wieka, t.j. domniemanie niewinno軼i, prawo do zachowania milczenia, prawo do pomocy prawnej czy prawo do odwo造wania si do wy窺zej instancji.

Regu豉 8 podkre郵a znaczenie ochrony praw nieletnich do prywatno軼i jako, 瞠 osoby m這de s szczeg鏊nie podatne na naznaczenie spo貫czne, i ochrony przed niekorzystnymi nast瘼stwami, kt鏎e mog wynikn望 z og這szenia w 鈔odkach masowego przekazu informacji o sprawie.

Cz窷 11 Regu dotyczy post瘼owania przygotowawczego i oskar瞠nia. W wypadku zatrzymania nieletniego, jego rodzice lub opiekunowie powinni by o tym fakcie niezw這cznie powiadomieni. Natomiast s璠zia lub inny w豉軼iwy urz璠nik powinien bezzw這cznie rozpatrzy mo磧iwo嗆 zwolnienia nieletniego. Nawi您anie kontaktu z nieletnim przez organy wymiaru sprawiedliwo軼i powinno si odby w spos鏏 respektuj帷y jego status prawny oraz s逝篡 jego dobru i unika wyrz康zenia mu szkody. Jest to szczeg鏊nie wa積e w sytuacji pierwszego zetkni璚ia si nieletniego z organami wymiaru sprawiedliwo軼i, gdy mo瞠 ono w zasadniczy spos鏏 wp造n望 na jego postaw wobec pa雟twa i spo貫cze雟twa.

Regu造 podkre郵aj znaczenie post瘼owania alternatywnego (diversion), polegaj帷ego na unikaniu procesu karnego wobec nieletnich, a cz瘰to na skierowaniu go do dzia豉j帷ych w 鈔odowisku s逝瘺 鈍iadcz帷ych pomoc. W wielu wypadkach powstrzymanie si od interwencji jest najlepszym sposobem reagowania. Post瘼owanie alternatywne mo瞠 by podj皻e w ka盥ym momencie przez policj, prokuratora albo przez inne organy, takie jak s康y, komisje lub rady i nie musi by ograniczone do spraw drobnych. Istotnym wymogiem jest uzyskanie zgody m這dego sprawcy (lub jego rodzic闚 czy opiekun闚) na poddanie go 鈔odkom w ramach post瘼owania alternatywnego. Nale篡 przy tym dba o to, aby na wszystkich szczeblach tego post瘼owania zmniejsza ryzyko wymuszenia i zastraszenia. Zaleca si, aby post瘼owanie alternatywne by這 po陰czone z naprawieniem szkody i mog這 prowadzi do unikni璚ia przysz造ch konflikt闚 z prawem przez ustanowienie czasowego dozoru lub udzielenie porad.

Regu豉 12 zwraca uwag na potrzeb specjalistycznego szkolenia wszystkich funkcjonariuszy organ闚 軼igania, kt鏎zy maj do czynienia ze sprawami nieletnich.

Zatrzymanie nieletniego przed rozpraw s康ow ma by stosowane tylko jako 鈔odek ostateczny i na jak najkr鏒szy okres czasu. Zawsze, gdy jest to mo磧iwe, zatrzymanie przed rozpraw powinno by zast瘼owane innymi 鈔odkami, takimi jak: nadz鏎, intensywna opieka lub umieszczenie w domu wychowawczym.

Cz窷 III Regu dotyczy sytuacji, w kt鏎ej nie zastosowano post瘼owania alternatywnego, a wi璚 os康zania sprawy przed w豉軼iw w豉dz. Post瘼owanie winno by prowadzone z uwzgl璠nieniem minimum standard闚, kt鏎e znane s pod nazw "due process of law". Nieletni powinni mie prawo do korzystania w ci庵u ca貫go post瘼owania z pomocy obro鎍y, a rodzice lub opiekunowie powinni uzyska prawo uczestnictwa w post瘼owaniu. We wszystkich sprawach o przest瘼stwa nieletnich, z wyj徠kiem o drobne wykroczenia, zanim zostanie wydana ostateczna decyzja, nale篡 dla u豉twienia jej wydania, przeprowadzi wywiad 鈔odowiskowy celem ustalenia okoliczno軼i i warunk闚 篡cia nieletniego. Ograniczenia wolno軼i osobistej nieletniego powinny by nak豉dane tylko po dok豉dnym rozwa瞠niu i sprowadza si do niezb璠nego minimum. Kara 鄉ierci nie mo瞠 by orzekana za 瘸dne przest瘼stwo pope軟ione przez nieletniego. Nie mo積a wobec niego r闚nie stosowa kar cielesnych.

Nale篡 d捫y do tego, aby w豉軼iwa w豉dza dysponowa豉 r騜norodnymi 鈔odkami dla umo磧iwienia ich elastycznego stosowania i unikania - o ile to mo磧iwe- umieszczania nieletniego w zak豉dzie. S to nast瘼uj帷e 鈔odki:

  • orzeczenie opieki, poradnictwa wychowawczego i nadzoru
  • doz鏎 kuratora
  • prace na rzecz spo貫czno軼i
  • kary pieni篹ne, wynagrodzenie strat, przywr鏂enie stanu poprzedniego
  • 鈔odki p馧wolno軼iowe i inne 鈔odki wi捫帷e si z poddaniem si leczeniu
  • polecenie uczestnictwa w poradnictwie grupowym czy podobnych oddzia造waniach
  • orzeczenia ustanawiaj帷e opiek zast瘼cz, wsp鏊ne mieszkanie z grup oraz uczestniczenie w innych formach zorganizowanego wychowania
  • inne odpowiednie orzeczenia

畝den nieletni nie powinien by zabrany spod opieki rodzic闚, cz窷ciowo lub ca趾owicie, chyba 瞠 nakazuj to okoliczno軼i sprawy. Wsp鏊n cech powy窺zych 鈔odk闚 jest przede wszystkim opieranie si na spo貫czno軼i, kt鏎a pe軟i rol resocjalizuj帷ego wychowawcy.

Cz窷 IV dotyczy post瘼owania z nieletnim w 鈔odowisku otwartym. Orzeczenie w sprawie nieletniego, w znacznie wi瘯szym stopniu ni w odniesieniu do doros造ch, mo瞠 stosunkowo d逝go wywiera wp造w na jego dalsze 篡cie. St康 bardzo istotne jest zapewnienie skutecznego wykonywania orzecze. Nale篡 r闚nie przedsi瞝i望 starania, aby w ka盥ym stadium post瘼owania zapewni nieletniemu pomoc w zakresie mieszkania, wykszta販enia, szkolenia zawodowego czy zatrudnienia i w ten spos鏏 wspiera proces jego resocjalizacji.

W przypadku umieszczenia nieletniego w zak豉dzie, priorytetowym zadaniem jest zapewnienie mu opieki, ochrony i kszta販enia oraz umo磧iwienie nabycia umiej皻no軼i zawodowych, tak aby pom鏂 mu w pe軟ieniu konstruktywnej i produktywnej roli w spo貫cze雟twie. Nieletni przebywaj帷y w zak豉dzie powinni by oddzieleni od doros造ch b康 znajdowa si w odr瑿nych plac闚kach. Potrzeby i problemy nieletnich dziewcz徠 umieszczonych w zak豉dzie wymagaj specjalnej uwagi. Dla dobra nieletniego nale篡 umo磧iwi jego rodzicom lub opiekunom odwiedzanie go.

Je郵i tylko pozwalaj na to okoliczno軼i, warunkowe zwolnienie powinno by wykorzystywane w ca造m okresie odbywania kary, mo磧iwie jak najszerzej i jak najrychlej. Nieletni zwolnieni warunkowo powinni otrzyma od odpowiednich w豉dz pomoc i by umieszczeni pod dozorem, a ponadto korzysta z opieki spo貫czno軼i lokalnej.

Uzupe軟ieniem Wzorcowych Regu Minimum dotycz帷ych Wymiaru Sprawiedliwo軼i wobec Nieletnich s Regu造 NZ dotycz帷e Ochrony Nieletnich Pozbawionych Wolno軼i, przyj皻e na mocy rezolucji 45/113 Zgromadzenia Og鏊nego, 14 grudnia 1990 roku i Wskazania NZ dotycz帷e Zapobiegania Przest瘼czo軼i Nieletnich (Wskazania Rijadskie), przyj皻e na mocy rezolucji 45/112, w dniu 14 grudnia 1990 roku.




Dokument opracowany przez O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie
na podstawie materia堯w ONZ, czerwiec 2003 r.
Aktualizacja stycze 2013r.
Specjalne podzi瘯owania dla
Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka za wk豉d merytoryczny.

Konwencje traktatowe oraz dokument "Wzorcowe Regu造 Minimum Post瘼owania z Wi篥niami" (Nowy Jork, 1984 r.) pochodz ze strony internetowej Helsi雟kiej Fundacji Praw Cz這wieka w Warszawie.
O鈔odek Informacji ONZ dzi瘯uje za udost瘼nienie dokument闚.
O鈔odek Informacji ONZ w Warszawie     tel. (+4822) 825 57 84,   e-mail: unic.poland@unic.org